Het jaar 2018 ligt al weer twee weken achter ons. 2018 was een beursjaar dat vooral volatiel was. Er waren de nodige pieken en dalen, met als afsluiting een slechte maand december waarin de onzekerheid op alle financiële markten leek toe te slaan. Daarbij gebruikmakend van de dunne handel die de maand december kenmerkt.

Voor onze beheerportefeuilles hebben wij helaas het slechtste kwartaal achter de rug sinds het jaar 2011 toen de eurocrisis zich in alle hevigheid manifesteerde.

Handelsoorlog, Brexit, renteverhoging FED en ” shutdown”  overheid VS

Terwijl de berichten over een mogelijke wereldwijde groeivertraging doorkwamen verhoogde de centrale bank van Amerika FED in december de rente met een 0,25%, hetgeen verwacht werd door de financiële markten. Tevens gaf de voorzitter van de FED, de heer Powell, aan dat er voor 2019 mogelijk 3 renteverhogingen in het vat zitten. Na deze aankondiging, die niet verwacht was op de financiële markten, daalde de aandelenkoersen.

In november nog, had de heer Powell nog de financiële markten gerust gesteld met de opmerking dat de Amerikaanse rente niet ver verwijderd is van het neutrale niveau.

De FED voorzitter staat onder druk van president Trump, die vreest dat renteverhogingen de groei van de Amerikaanse economie zullen vertragen. Het is natuurlijk niet gewenst dat een president zich bemoeit met het rentebeleid van de Centrale Bank maar we weten inmiddels dat dit voor Trump geen issue is. Tegelijkertijd voerde president Trump met een shutdown van de Amerikaanse overheid en het doorlopend handelsconflict met China de onzekerheid verder op.

Het Verenigd Koninkrijk

Ook hier was er de aanhoudende onzekerheid in dit geval over de Brexit dat economisch verlammend werkt. Dit geldt met name voor het Verenigd Koninkrijk maar is ook schadelijk voor Europa. Nederland wordt naar verwachting binnen Europa het meest getroffen bij een harde Brexit. Voorlopig is het echter nog steeds niet zover en behoort een ordelijke Brexit nog steeds tot het basisscenario. De politieke situatie in het Verenigd Koninkrijk blijft chaotisch en legt druk op de investeringsbereidheid van zowel de lokale markt als de internationale markt. Een beperkte uitstel van de uittredingsdatum 29 maart 2019 is ook nog denkbaar.

Europa

In Frankrijk werd de president Macron in het verslagkwartaal geconfronteerd met de protesten en barricades van de zogenaamde “gele hesjes”. De aanleiding voor de onrusten was de verhoging van de brandstofaccijnzen. In heel Europa is er een toename waar te nemen van onvrede aan de onderkant van de middenklasse. De afkeer van het beleid en de gevestigde politiek wordt ingegeven doordat men vreest dat de kosten van hervormingen betrekking tot de euro-integratie en het klimaatbeleid grotendeels worden afgewenteld op de lagere inkomensklassen, terwijl grote bedrijven en hogere inkomens veel meer profiteren van belastingverlagingen. Het rumoer en het verzet onder de bevolkingen over het voornemen van de regering om de dividendbelasting af te schaffen in ons eigen land spreekt boekdelen.

Outlook financiële markten en assetmix

De toegenomen geopolitieke onzekerheid heeft in het vierde kwartaal van 2018 geleid tot afname van de risicobereidheid onder beleggers. De binnenlandse vraag in zowel de VS als de eurozone is  vooralsnog sterk genoeg om een verdere economische expansie te verwachten en daarbij in de toekomst een normalisatie (lees: hogere) van de rentetarieven. Derhalve zijn wij voor vastrentende markten over het algemeen terughoudend en met name voor overheidsobligaties met een lange looptijd. De rente op obligaties is zeer laag daarmee ook het rendement op deze obligaties.

Obligaties zijn over het algemeen overgewaardeerd, behalve obligaties voor opkomende markten. Op de korte termijn zijn deze obligaties wel weer volatieler (riskanter).

Op de lange termijn zijn opkomende markten voor zowel aandelen als obligaties op basis van huidige waardering het meest interessant.

Voor de VS hebben wij onze mening voor het komend jaar bijgesteld van onderwogen naar neutraal. Europa van overwogen naar neutraal. Aandelen uit Europa zijn veel aantrekkelijker gewaardeerd echter de politieke omgevingsfactoren zijn matig. Italië, Frankrijk, Brexit, populisme en de toenemende verstikkende Europese regelgeving rechtvaardigen niet direct meer een overweging.

Voor de VS verwachten wij in 2019 overigens geen 3 rente verhogingen door de FED. Mogelijk maar één of zelfs een pauze van renteverhogingen voor de rest van het jaar.  Opkomende markten handhaven wij op relatief overwogen.

Wij geven de voorkeur voor aandelenbeleggingen in al onze portefeuilles. Wij verwachten niet dat de wereldeconomie in een recessie komt. De economische groei vlakt waarschijnlijk wel af maar dit is een normaal verschijnsel in elke cyclus. Daarnaast is er geen echte aanjager die de economie een extra steun kan geven en is de werkeloosheid al laag waardoor groei ook moeilijker wordt. De toegenomen beweeglijkheid en onzekerheden zijn voornamelijk geïnitieerd door de politiek. De opgenomen aandelen in onze portefeuilles zijn fundamenteel aantrekkelijk gewaardeerd en bottom-up geselecteerd voor een langere periode.
In ons basisscenario gaan wij er voorshands van uit dat de handelsoorlog tussen China en de VS in 2019 wordt beëindigd. Beide landen hebben hier te veel belang bij. Voor opname van aandelen uit het VK zijn en blijven wij terughoudend.

Belangrijkste mutaties in het verslagkwartaal in onze aandelenportefeuilles, indien van toepassing voor het desbetreffende profiel en omvang van de portefeuille;

  • Verkopen: (Gedeeltelijk) Ishares MSCI EMU small cap
  • Aankopen: Tencent holdings ltd

LBCM, januari 2019

Frank Brouwer RBA                               Ing. Arnold Luyben MFP CFP

 

Disclaimer

Dit verslag is samengesteld door Luyben & Brouwer Capitalmanagement B.V. (hierna: LBCM). De in dit verslag vermelde gegevens zijn ontleend aan door LBCM betrouwbaar geachte bronnen en publiekelijk bekende informatie. Voor de juistheid en volledigheid van de genoemde feiten, gegevens, meningen, verwachtingen en uitkomsten daarvan kan LBCM niet instaan. LBCM geeft geen garantie of verklaring omtrent genoemde juistheid en volledigheid, noch uitdrukkelijk noch stilzwijgend. LBCM aanvaardt dan ook geen aansprakelijkheid voor schade die het gevolg is van de onjuistheid en/of onvolledigheid van bedoelde informatie. Dit verslag dient niette worden opgevat als een aanbod om waardepapieren te verkopen, noch als een uitnodiging tot aankoop ervan. De adviezen en aanbevelingen in dit verslag zijn generiek van aard en houden derhalve geen rekening met de specifieke beleggingsdoelstellingen, de persoonlijke financiële situatie en persoonlijke behoeftes van de ontvanger. De ontvanger mag de adviezen en aanbevelingen uit het verslag dan ook niet aanmerken als een persoonlijk advies: de ontvanger moet zijn of haar eigen adviseur raadplegen om te overleggen of het effect dat in dit verslag aan bod komt, voor hem of haar een passende investering is en of de adviezen en aanbevelingen in het verslag in overeenstemming zijn met zijn of haar doelrisicoprofiel. De waarde van uw belegging kan fluctueren. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. Opinies, feiten en meningen in dit verslag kunnen zonder nadere aankondiging worden gewijzigd. De verspreiding van dit verslag in andere jurisdicties dan in Nederland is mogelijk aan restricties onderhevig en de ontvanger van dit verslag dient zichzelf te informeren over eventuele restricties. LBCM verbiedt nadrukkelijk het her verspreiden van dit verslag via internet of op een andere manier en aanvaardt geen enkele aansprakelijkheid voor de acties van derde partijen op dit gebied. Het auteursrecht van dit verslag berust bij LBCM. De ontvanger van dit verslag is gebonden aan de restricties zoals vermeld staan in deze disclaimer. Wij verwijzen u verder naar onze disclaimer op onze website www.lbcm.nl

Ondanks een sterke performance aan het begin van de start van het derde kwartaal bleek september een lastige en volatiele maand voor de financiële markten.
Waar wij al een tijdje bezorgd over zijn is de handelsoorlog tussen de VS en China. De handelsoorlog perikelen namen toe in plaats van af. Opkomende markten in het bijzonder werden geraakt toen valuta’s van Argentinië en Turkije verder onder druk kwamen.

De Amerikaanse aandelenmarkt was wederom in het derde kwartaal de best presterende aandelenmarkt van de ontwikkelde landen. De koersperformance in de Verenigde Staten kwam in hoofdzaak voor rekening van een aantal large cap technologie aandelen, zoals bijvoorbeeld Amazone, Google en Apple.  Daarbij ressorteren de belastingverlagingen een extra impuls aan de Amerikaanse economie dit jaar. Amerikaanse waarde aandelen lieten over het algemeen een zeer slechte performance zien.     

Europese large cap aandelen opgenomen in de Stoxx 50 zakte na een goed begin in de loop van het kwartaal verder weg. Het jaar 2018 is voor alle aandelenregio’s behoudens de Verenigde Staten matig tot slecht geweest, ondanks dat de waarderingen veel lager zijn in Europa dan in de Verenigde Staten. Wereldwijde beleggers, en vooral Amerikaanse beleggers, onderwegen aandelen uit Europa vermoedelijk als gevolg van de voortdurende politieke spanningen, Italië en Brexit, en de toenemende en stroperige regelgeving en besluitvorming in Europa. Volgens onderzoek is het netto voor inflatie gecorrigeerde mediaan inkomen voor vele Europese landen nauwelijks of niet gegroeid sinds 2008, mede veroorzaakt door toenemende politieke complexiteit.

Het economisch klimaat in Europa vinden wij er op dit moment toch fundamenteel redelijk goed voorstaan. De overspannen woningmarkt in veel Europese grote steden roept wel vraagtekens op. Een van de kernoorzaken is dat er al heel lang te weinig betaalbare woningen zijn gebouwd. Steeds meer huurders zijn aangewezen op de vrije markt.     

De koersen van vastrentende waarden beleggingen daalde over de gehele wereld gedurende het jaar 2018 met gemiddeld 2,5% exclusief couponopbrengsten.

Obligaties van Europese banken deden het relatief slecht. Een verklaring hiervoor zijn de sceptische marktreacties van de opgestelde en ingediende begroting van de Italiaanse overheid aan Brussel. 

Schulden van opkomende markten, zowel in dollars als in lokale valuta, lieten eveneens een negatieve performance zien de afgelopen 9 maanden.

Wij beleggen voor al onze relaties in verschillende obligatiestrategieën, teneinde het debiteuren en het renterisico zo beperkt mogelijk te houden.

Outlook  

De wereldeconomie is nog steeds robuust en beter gebalanceerd dan 10 jaar geleden. De economieën in Europa lijken zich geheel hersteld te hebben van de kredietcrisis en kunnen nog een groeispurt maken. Wij verwachten dat de ECB het monetaire stimuleringsprogramma in juni 2019 geheel heeft afgebouwd.      

De Amerikaanse economie is (nog) het sterkst maar de groei zal naar verwachting sterk afnemen wanneer de fiscale stimuleringen van Trump zijn uitgewerkt in 2019 en de FED verder monetair verkrapt.

Een harde Brexit en een verdere escalatie van handelsoorlog tussen de VS en China lijkt steeds waarschijnlijker te worden. Dit heeft een negatieve impact op de wereldhandel en aandelenbeurzen, naast de stijgende rente in de VS.     

Mede vanwege het uitstekende dividendrendement van een groot aantal aandelen zijn wij tot op heden (nog) niet negatief over de aandelenmarkten. Zolang de economieën geleidelijk aan ontwikkelen verwachten wij overigens geen extreem hoge rendementen. Tussentijdse koersfluctuaties op de aandelenmarkt zullen bepalen of we dit jaar positief of negatief zullen eindigen. Er is op dit moment echter nog een aanleiding om te verwachten dat de economische groei het komende jaar draait naar economische krimp voor de ontwikkelde markten.

Belangrijkste mutaties in het verslagkwartaal in onze aandelenportefeuilles, indien van toepassing voor het desbetreffende profiel en omvang van de portefeuille;

Verkopen:     Galapagos, Bayer, Unibail-Rodamco, TomTom, Ishares MSCI Korea

Aankopen:     Samsung, Visa, Porsche   

LBCM, oktober 2018

Frank Brouwer RBA                               Ing. Arnold Luyben MFP CFP

Disclaimer

Dit verslag is samengesteld door Luyben & Brouwer Capitalmanagement B.V. (hierna: LBCM). De in dit verslag vermelde gegevens zijn ontleend aan door LBCM betrouwbaar geachte bronnen en publiekelijk bekende informatie. Voor de juistheid en volledigheid van de genoemde feiten, gegevens, meningen, verwachtingen en uitkomsten daarvan kan LBCM niet instaan. LBCM geeft geen garantie of verklaring omtrent genoemde juistheid en volledigheid, noch uitdrukkelijk noch stilzwijgend. LBCM aanvaardt dan ook geen aansprakelijkheid voor schade die het gevolg is van de onjuistheid en/of onvolledigheid van bedoelde informatie. Dit verslag dient niette worden opgevat als een aanbod om waardepapieren te verkopen, noch als een uitnodiging tot aankoop ervan. De adviezen en aanbevelingen in dit verslag zijn generiek van aard en houden derhalve geen rekening met de specifieke beleggingsdoelstellingen, de persoonlijke financiële situatie en persoonlijke behoeftes van de ontvanger. De ontvanger mag de adviezen en aanbevelingen uit het verslag dan ook niet aanmerken als een persoonlijk advies: de ontvanger moet zijn of haar eigen adviseur raadplegen om te overleggen of het effect dat in dit verslag aan bod komt, voor hem of haar een passende investering is en of de adviezen en aanbevelingen in het verslag in overeenstemming zijn met zijn of haar doelrisicoprofiel. De waarde van uw belegging kan fluctueren. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. Opinies, feiten en meningen in dit verslag kunnen zonder nadere aankondiging worden gewijzigd. De verspreiding van dit verslag in andere jurisdicties dan in Nederland is mogelijk aan restricties onderhevig en de ontvanger van dit verslag dient zichzelf te informeren over eventuele restricties. LBCM verbiedt nadrukkelijk het her verspreiden van dit verslag via internet of op een andere manier en aanvaardt geen enkele aansprakelijkheid voor de acties van derde partijen op dit gebied. Het auteursrecht van dit verslag berust bij LBCM. De ontvanger van dit verslag is gebonden aan de restricties zoals vermeld staan in deze disclaimer. Wij verwijzen u verder naar onze disclaimer op onze website www.lbcm.nl

Het eerste kwartaal was turbulent, en vervolgens trokken koersen van de aandelenmarkten in april en begin mei weer licht aan. Echter daarna kregen de zorgen over een eventuele eurocrisis door de politieke situatie in Italië opnieuw de overhand en stelden vooral Europese aandelen weer eens teleur.

Een zich verdiepende politieke crisis in Italië, de op twee na grootste economie van de eurozone, zorgde in de maand mei voor een verkoop in Italiaanse activa en de euro.

Onderstaand ter verduidelijking het koersverloop in de 1-jaars koersgrafiek van de EUR/USD*

* bron grafiek: teletrader

De wereldwijde aandelenmarkten bleven in het tweede kwartaal beweeglijk. De dreiging van handelsoorlogen en -tarieven domineerde de media. Ontwikkelde markten presenteerde beter dan opkomende markten (Emerging en Frontiermarkets). De koersen van aandelen en obligaties uit deze opkomende markten daalden door de verschillende significante valutadepreciaties en de hogere rente in de Verenigde Staten, in samenhang met een sterkere dollar. De Turkse lira en Argentijnse peso zijn fors in waarde gedaald ten opzichte van de dollar.

Het handelsconflict met China baart een steeds grotere zorg voor de opkomende markten in het algemeen.

Voor de komende maanden verwachten wij dat de aandelen en obligatiekoersen van opkomende markten nog vrij heftig zullen reageren op politiek nieuws en dus beweeglijk zullen blijven. Voor de lange termijn blijven wij onverminderd positief over aandelen uit de Emerging markets en Frontiermarkets. Op basis van samenstelling van de bevolkingen in deze markten, de bijdrage aan wereldwijde BNP van meer dan 60% en niet op de laatste plaats de huidige lage waardering ten opzichte van ontwikkelde markten. Voor opkomende markten in het algemeen schatten wij op dit moment een discount (prijskorting) in van circa 35% ten opzichte van de ontwikkelde markten. Azië is en blijft de komende jaren de groeimotor van de wereld volgens het IMF met percentages van 6% a 7% voor China en India. De start begin juni van de toelating van Chinese A- Aandelen tot de MSCI Emerging Markets index is een enorme verandering en het gewicht van Chinese aandelen in deze index zal de komende jaren alleen maar verder toenemen.

De Europese Centrale Bank heeft in juni aangeven om haar maandelijkse obligatieaankopen vanaf oktober af te bouwen en een grote stap te zetten richting een Europese Bankunie bij de beëindiging van de buitengewone monetaire beleidsmaatregelen, welke waren  geïmplementeerd als gevolg van de financiële kredietcrisis.

Tegelijkertijd beloofde de ECB de rentetarieven ten minste tot de volgende zomer op het zeer lage niveau te houden, dit om reden van de nog steeds onzekere  economische vooruitzichten voor Europa die zeker niet zijn afgenomen door de huidige politieke klimaat in Europa en de dreigende escalatie van de handelsoorlog met de Verenigde Staten.

Het normaliseren van de monetaire beleid van de FED en ECB, de stijgende dollar en de verslechterde handelscondities tussen de Verenigde Staten, China en Europa zijn bij elkaar genomen  op de korte termijn gezien niet echt bevorderd voor de aandelenmarkten!

Vooralsnog houden wij in onze assetmix een overweging voor aandelen aan, omdat in het algemeen de bedrijven nog steeds betere kwartaalcijfers publiceren. Onze selectie voor opname van aandelen in de aandelenportefeuilles is voor het belangrijkste gedeelte ook fundamenteel bottum-up en voor langere termijn bepaald.         

Specifiek voor de Nederlandse aandelenbeurs betrof de introductie van het aandeel Adyen N.V. welke de markt beroerde. Adyen faciliteert een wereldwijd betalingsplatvorm.

De inschrijving stond (helaas) niet open voor particuliere beleggers. Uitsluitend institutionele beleggers mochten inschrijven op deze emissie, waarbij maar een zeer klein gedeelte van het totale aandelenkapitaal naar de beurs werd gebracht. Wij zien zeker kansen in deze “fintech” onderneming. Om reden van de bepaling van de waarde in combinatie met de zeer matige liquiditeit en volatiliteit van het aandeel Adyen hebben wij vooralsnog besloten geen positie in te nemen.

Belangrijkste mutaties in het verslagkwartaal in onze aandelenportefeuilles, indien van toepassing voor het desbetreffende profiel en omvang van de portefeuille;

Verkopen:     Nintendo, Arcelor Mittal, DSM

Aankopen:     Bayer, Kiadis Pharma NV, AMG en DSM*   

*Op 5 juni hebben wij in verband met het bereiken van ons koersdoel DSM verkocht voor een prijs van € 88,00. Op dat moment vonden dat het aandeel voldoende was gewaardeerd en het meeste positieve nieuws is in geprijsd voor de komende 12 maanden.
Na bestudering van de kwartaalcijfers en de strategie update van het bestuur van DSM hebben wij  besloten om de stukken terug te kopen op 29 juni jongstleden (€ 86,68).
Het bedrijf streeft naar een gemiddelde omzetgroei van 5% in de periode 2019-2021. De onderneming legt de nadruk op autonome groei, waarbij geld wordt vrijgemaakt voor investeringen in digitalisering. Voor overnames is €3 mrd beschikbaar, maar DSM zegt die middelen heel selectief in te zetten. Als het niet lukt om geschikte overnamekandidaten te vinden, zal het bedrijf meer kapitaal met de aandeelhouders delen.  Wij vinden dat DSM mogelijk ook interessant is om door een buitenlandse onderneming te worden overgenomen. De balans is gezond en de onderneming heeft voldoende groeiperspectieven gecreëerd voor de komende jaren. Daarbij komt dat, in tegenstelling tot het verleden, DSM minder cyclisch is geworden.

LBCM, juli 2018

Frank Brouwer RBA                               Ing. Arnold Luyben MFP CFP


Disclaimer

Dit verslag is samengesteld door Luyben & Brouwer Capitalmanagement B.V. (hierna: LBCM). De in dit verslag vermelde gegevens zijn ontleend aan door LBCM betrouwbaar geachte bronnen en publiekelijk bekende informatie. Voor de juistheid en volledigheid van de genoemde feiten, gegevens, meningen, verwachtingen en uitkomsten daarvan kan LBCM niet instaan. LBCM geeft geen garantie of verklaring omtrent genoemde juistheid en volledigheid, noch uitdrukkelijk noch stilzwijgend. LBCM aanvaardt dan ook geen aansprakelijkheid voor schade die het gevolg is van de onjuistheid en/of onvolledigheid van bedoelde informatie. Dit verslag dient niette worden opgevat als een aanbod om waardepapieren te verkopen, noch als een uitnodiging tot aankoop ervan. De adviezen en aanbevelingen in dit verslag zijn generiek van aard en houden derhalve geen rekening met de specifieke beleggingsdoelstellingen, de persoonlijke financiële situatie en persoonlijke behoeftes van de ontvanger. De ontvanger mag de adviezen en aanbevelingen uit het verslag dan ook niet aanmerken als een persoonlijk advies: de ontvanger moet zijn of haar eigen adviseur raadplegen om te overleggen of het effect dat in dit verslag aan bod komt, voor hem of haar een passende investering is en of de adviezen en aanbevelingen in het verslag in overeenstemming zijn met zijn of haar doelrisicoprofiel. De waarde van uw belegging kan fluctueren. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. Opinies, feiten en meningen in dit verslag kunnen zonder nadere aankondiging worden gewijzigd. De verspreiding van dit verslag in andere jurisdicties dan in Nederland is mogelijk aan restricties onderhevig en de ontvanger van dit verslag dient zichzelf te informeren over eventuele restricties. LBCM verbiedt nadrukkelijk het her verspreiden van dit verslag via internet of op een andere manier en aanvaardt geen enkele aansprakelijkheid voor de acties van derde partijen op dit gebied. Het auteursrecht van dit verslag berust bij LBCM. De ontvanger van dit verslag is gebonden aan de restricties zoals vermeld staan in deze disclaimer. Wij verwijzen u verder naar onze disclaimer op onze website www.lbcm.nl

Aandelenmarkten ondergingen begin februari een forse verkoopgolf (sell-off). In zeer korte tijd leidde deze sell-off tot scherpe neerwaartse koerscorrecties in aandelen wereldwijd op 46 aandelenmarkten. Na het aanvankelijke optimisme van beleggers over de verbeterende en positieve vooruitzichten voor de  wereldeconomie, sloeg de ongerustheid plotseling toe over oplopende inflatie in de Verenigde Staten. In de markt werd gehint op een mogelijk strakker monetair beleid van centrale banken. De volatiliteit (beweeglijkheid van de aandelenkoersen, uitgedrukt in een percentage, ook wel onrust barometer genoemd) steeg wereldwijd op alle aandelenmarkten.

Op lange termijn heeft een offensieve allocatie het meeste opwaartse rendement potentieel. De marktbeweging begin februari op de aandelenmarkten herinnert beleggers eraan dat aandelen wel volatiel zijn en scherpe dalingen mee kunnen maken. Voor elk doelrisicoprofiel trachten wij binnen de grenzen en allocatie afspraken. het risico zoveel mogelijk te minimaliseren. De AFM standaarddeviatie blijft binnen de risicotolerantie grenzen. Hier proberen wij ook zoveel op te sturen.

Voor de zogenaamde frontier-markets (pre-emerging markets) was de stijging van de volatiliteit nog het minst. Deze markten, en in mindere mate de emerging markets (opkomende markten), reageren over het algemeen niet hetzelfde op (macro) economisch nieuws dan in de ontwikkelde aandelenmarkten, zoals Amerika, West-Europa en Japan.

In onze portefeuilles beleggen wij voor een substantieel belang in deze (pre) opkomende markten.
Over de afgelopen jaren hebben de opkomende markten hun bruto binnenlands product tegen marktprijzen (GDP) in de wereldeconomie op kunnen voeren naar 60% van de totale GDP groei. In de aandelenkoersen van de opkomende markten zijn deze positieve ontwikkelingen nog niet geheel verdisconteerd.

De aandelenkoersen van deze markten zijn, relatief gezien, de afgelopen jaren substantieel achter gebleven bij de aandelenkoersen van de ontwikkelde markten. Het IMF verwacht 4,9% GDP groei voor emerging markets en voor ontwikkelende markten 2,3% GDP groei voor het komend jaar. Wij zijn en blijven positief voor aandelen van opkomende markten en pre- opkomende markten. Europese aandelen hebben wij tevens overwogen. Amerikaanse aandelen hebben wij op dit moment, gebaseerd op de huidige koerswaarderingen, onderwogen.

In de loop van de maand februari herstelde de koersen van aandelenmarkten totdat president Trump, toch nog redelijk onverwacht (in zijn verkiezingsprogramma had hij er wel op gehint), op 1 maart invoermaatregelen voor Amerikaanse bedrijven afkondigde. Er werd gesproken over een importheffing van 25% op staal en aluminium. Daarop volgende weer aankondigingen dat voor sommige landen en regio’s , onder meer de Europese Unie, deze importheffing, in afwachting van de uitkomst van definitieve onderhandelingen, voorlopig niet gaat gelden. Trump wil met deze importmaatregelen vooral China treffen. China reageerde hierop door een aankondiging om voor 3 miljard euro aan extra importheffingen op Amerikaanse goederen in te voeren. Het Chinese ministerie van Handel riep de Verenigde Staten tevens op voor een dialoog om de schade aan de onderlinge relatie te voorkomen.

Deze tariefsverhoging van China vormt overigens een schijntje van het totaal bedrag dat China jaarlijks uit de VS aan goederen importeert. De reactie van China is in eerste instantie  mild. Wanneer de Chinese maatregelen ingaan is nog onduidelijk. Wij delen overigens de zorgen van beleggers over een mogelijke handelsoorlog tussen de twee grootste economieën ter wereld.

Vooralsnog gaan wij er vanuit dat regering Trump deze manier van communiceren hanteert om de reeds langlopende overeenkomsten eens kritisch tegen het licht te houden. Het lijkt er nu al op dat er middels onderhandelingen tussen deze landen uiteindelijk een voor beide partijen bevredigende oplossing komt. De algehele opinie is dat men vindt dat geen enkel land  gebaat is met een handelsoorlog. Een handelsoorlog kent uiteindelijk alleen maar verliezers omdat dit de gehele wereldeconomie beïnvloed.

Belangrijkste mutaties in het verslagkwartaal in onze aandelenportefeuilles, indien van toepassing voor het desbetreffende profiel en omvang van de portefeuille;

Verkopen: Nestle, Ablynx, Apple, Teva, Vanquard Small-Cap US

Aankopen: Galapagos, Proshares Ultra short US 500, Hal Trust en SIF

Op obligatiebeleggingen hebben wij gemiddeld gezien in dit verslagkwartaal ingeleverd. High- yield obligaties lieten voor het eerst dit kwartaal ook een lichte koersdaling zien, behalve voor onze directe beleggingen in achtergestelde obligaties van Nederlandse banken.

De korte rente in Europa is nog zeer laag tot negatief, dit in tegenstelling tot de Verenigde Staten, waar de lange rente per saldo over de afgelopen 3 maanden is gestegen. De totale Europese obligatiemarkt noteert tot een looptijd van 4 jaar een negatieve yield (bron ECB website, statistics)

In onze obligatieportefeuilles brengen wij spreiding aan door het voeren van verschillende obligatie strategieën, direct of indirect via een beleggingsfonds of een mandje van obligaties.

In onze assetmix, voor elk doelrisicoprofiel, hanteren wij  op dit moment voor obligaties een onderwogen positie ten opzichte van het strategische lange termijn gewicht.

Wij zijn per saldo positiever geworden over vastgoedbeleggingen dan obligaties. De huidige dividend yield is momenteel in voorkomende gevallen veel aantrekkelijker dan de verkrijgbare renteyield op obligaties en wij denken dat de  economische hoogconjunctuur (dus feitelijk minder leegstand en hogere huren) voorlopig, zeker in Europa, aan zal houden. De toenemende aankopen door consumenten via het internet vormen overigens wel een bedreiging voor met name winkelpanden.

De voorkeur gaat uit naar een goed gespreide Europese vastgoedportefeuille, verdeeld over kantoren, winkels en woningen.

De Bitcoin en andere crypto valuta, zoals de Ethereum vinden wij geen geschikte belegging voor onze fundamentele beleggingsstrategie. Voor geïnteresseerde beleggers volgen wij wel de koers van deze digitale munten en analyseren wij deze valuta’s met behulp van technische analyse.

Onderstaand een recente koersgrafiek van de Bitcoin ter verduidelijking.

Koersverloop Bitcoin USD april 2017 – april 2018

De dalende koerstrend lijkt sinds kort te zijn afgebroken. De koers van de Bitcoin bevindt zich in het oorspronkelijke stijgende trendkanaal en heeft tevens de dalende weerstandslijn opwaarts doorbroken. Tevens is er een bovenwaartse uitbraak uit een symmetrische driehoek waar te nemen. Korte termijn traders mogen op basis hiervan een longpositie aangaan. Onderliggende indicatoren, zoals de RSI bevestigen voor de korte termijn het positieve koersverloop.

LBCM, april 2018

Frank Brouwer RBA                               Ing. Arnold Luyben MFP CFP


Disclaimer

Dit verslag is samengesteld door Luyben & Brouwer Capitalmanagement B.V. (hierna: LBCM). De in dit verslag vermelde gegevens zijn ontleend aan door LBCM betrouwbaar geachte bronnen en publiekelijk bekende informatie. Voor de juistheid en volledigheid van de genoemde feiten, gegevens, meningen, verwachtingen en uitkomsten daarvan kan LBCM niet instaan. LBCM geeft geen garantie of verklaring omtrent genoemde juistheid en volledigheid, noch uitdrukkelijk noch stilzwijgend. LBCM aanvaardt dan ook geen aansprakelijkheid voor schade die het gevolg is van de onjuistheid en/of onvolledigheid van bedoelde informatie. Dit verslag dient niette worden opgevat als een aanbod om waardepapieren te verkopen, noch als een uitnodiging tot aankoop ervan. De adviezen en aanbevelingen in dit verslag zijn generiek van aard en houden derhalve geen rekening met de specifieke beleggingsdoelstellingen, de persoonlijke financiële situatie en persoonlijke behoeftes van de ontvanger. De ontvanger mag de adviezen en aanbevelingen uit het verslag dan ook niet aanmerken als een persoonlijk advies: de ontvanger moet zijn of haar eigen adviseur raadplegen om te overleggen of het effect dat in dit verslag aan bod komt, voor hem of haar een passende investering is en of de adviezen en aanbevelingen in het verslag in overeenstemming zijn met zijn of haar doelrisicoprofiel. De waarde van uw belegging kan fluctueren. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. Opinies, feiten en meningen in dit verslag kunnen zonder nadere aankondiging worden gewijzigd. De verspreiding van dit verslag in andere jurisdicties dan in Nederland is mogelijk aan restricties onderhevig en de ontvanger van dit verslag dient zichzelf te informeren over eventuele restricties. LBCM verbiedt nadrukkelijk het her verspreiden van dit verslag via internet of op een andere manier en aanvaardt geen enkele aansprakelijkheid voor de acties van derde partijen op dit gebied. Het auteursrecht van dit verslag berust bij LBCM. De ontvanger van dit verslag is gebonden aan de restricties zoals vermeld staan in deze disclaimer. Wij verwijzen u verder naar onze disclaimer op onze website www.lbcm.nl

De wereldwijde aandelenmarkten lijken na de crisis in 2008 de derde opgaande fase te zijn ingegaan. De invloed van het monetaire beleid van de centrale banken begint in minder mate het beeld te bepalen op de internationale kapitaalmarkten. Het gaat nu weer over de winsten van bedrijven en op de beurzen worden aandelen ook als zodanig ge(her)waardeerd. Op goed bedrijfsnieuws volgt een koersstijging en op slechte bedrijfscijfers vindt een neerwaartse koersreactie plaats.

In dit verslagkwartaal zagen wij naast stijgende aandelenkoersen een opwaarts momentum in grondstoffen. Amerikaanse aandelenmarkten overtuigde niet echt. In Amerika wordt getwijfeld aan de effectiviteit van de plannen van Trump. Het drastisch omvormen van het healthcare stelsel bijvoorbeeld, lijkt tot op heden niet van de grond te komen. De renteverhoging van de FED in maart met 25 basispunten hielp ook niet echt mee om de aandelenkoersen verder te laten stijgen. De stijgende inflatie en de werkgelegenheid in de Verenigde Staten zijn de reden om tot deze monetaire verkrapping over te gaan. Dit in tegenstelling tot Europa waar nog een verruimend beleid wordt gevoerd.  Veel marktpartijen verwachten dit jaar nog minimaal twee renteverhogingen van de FED.  De inflatie in de VS bedraagt inmiddels 2,7 % op jaarbasis. Dit is ook een belangrijke reden dat grondstoffen een opwaarts momentum vertonen.

Het economisch herstel in Europa lijkt eindelijk door te zetten. De Nederlandse AEX liet in maart een mooie koersrally zien en bracht de stand weer eens boven de 500 punten. Blikvangers waren Unilever en Akzo welke ondernemingen beiden een onverwacht overname bod ontvingen van de Amerikaanse ondernemingen Kraft respectievelijk PPG. Nederlandse ondernemingen zijn in de ogen van Amerikaanse bedrijven interessant om over te nemen om reden van de relatief lagere waarderingen. Geld om over te nemen door  Amerikaanse bedrijven is er in het algemeen in overvloed. De lagere koerswinst verhouding van de Nederlandse bedrijven dragen bij een Amerikaanse overname direct positief bij in de waardering van het duurdere gewaardeerde Amerikaanse bedrijf.  Beursgenoteerde Nederlandse aandelen hebben over het algemeen stevige beschermingsconstructies aangebracht, hetgeen de lagere waarderingen ten opzichte van hun Amerikaanse tegenhangers ten dele verklaart. De verkiezingen in Nederland brachten in maart niet de vooraf verwachte aardverschuiving te weeg.

Het negatieve sentiment welke op de opkomende markten al tijden heerst, lijkt te draaien. Vanaf de december low’s  lieten aandelen en schulden van opkomende markten een koersrally zien van 14% respectievelijk 5%. Beleggers focussen zich weer op de aantrekkelijke  “fundamentals”  van deze markten.  In Japan wijzen macro- en marktindicatoren op een betekenisvolle vooruitgang ten opzichte van de afgelopen 5 jaar. Abe’s hervormingsagenda heeft verschillende mijlpalen bereikt, met name rond corporate governance. De economische omgeving is verbeterd en de yen zou verder kunnen verzwakken ten opzichte van de Amerikaanse dollar als gevolg van het zeer ruime monetaire beleid van Bank of Japan en het renteverschil met de Verenigde Staten. Historisch gezien zijn Japanse aandelen aantrekkelijk gewaardeerd en zijn de winstgroei vooruitzichten voor het Japanse bedrijfsleven gunstig.

De zin van het afdekken van (individuele) aandelenposities met behulp van opties.

Veel beursgenoteerde bedrijven hebben op dit moment hun balans goed op orde, rapporteren hogere cashflows en geven hoge dividenduitkeringen wat beleggers ook vertrouwen geeft om tegen hogere koersen in te stappen.De volatility index van de Chicago Boared Options Exchange (VIX), een index die de beweeglijkheid van de S&P500 indexopties weergeeft staat op dit moment ver onder zijn historisch gemiddelde van 200 en zelfs 500 dagen. Het impliceert dat beleggers op dit moment risico’s durven te nemen. Bij toenemende onzekerheid op de financiële markten zullen beleggers risicoavers worden en zal de koers van de VIX index gaan stijgen.

In onze portefeuilles houden wij voor zover mogelijk rekening met onverwachte risico’s op aandelenmarkten. Het afdekken en het spreiden van risico’s hebben wij als onderdeel van de beleggingsstrategie opgenomen.“Bad case” scenario’s gebeuren helaas vaker dan de meeste hypothetische risicomodellen voorspellen. Een onverwacht heel slecht beleggingsjaar kan het rendement in de portefeuille voor jaren verstoren. (Een heel slecht beleggingsjaar wil bijvoorbeeld zeggen dat het verkregen negatieve rendement met twee standaardafwijkingen van circa 47,1% van het gemiddelde afwijkt in het oppervlak van de normale verdeling van rendementen).

Dit risico wordt aangeduid als tailrisk.

Het afdekken via het kopen van putopties en/of gedekt schrijven van callopties op individuele index en aandelenposities is niet altijd zinvol en kan erg kostbaar zijn. De premie is onder meer afhankelijk van de volatiliteit, uitoefenprijs, looptijd, en rentestand.

Echter door een “onverwachte” selloff in de markt kan het risico van een groot verlies met behulp van out of the money putopties worden gereduceerd. Out of the money putopties zijn in aanschaf goedkoper dan at the money en in the money putopties. Deze opties bieden echter niet direct een afdekking van het neerwaartse risico. Pas bij een forse daling loopt de waarde van opties op en biedt op dat moment tegenwicht voor verder verlies van de onderliggende waarde(n) in een beleggingsportefeuille.

Met de huidige lage volatiliteitspremies zijn out of the money putopties, die gekocht worden (long) op dit moment redelijk aantrekkelijk geprijsd.  Bij verder stijgende koersen kan eventueel nog overwogen worden door de belegger om gedekt (out of the money) callopties te schrijven om zo de geïnvesteerde put optie premie (gedeeltelijk) te compenseren.

Een volledige afdekking van het neerwaartse risico wordt met out the money opties niet verkregen. In het managen van het tailrisk wordt dit ook niet door de belegger beoogd.

outlook

Frank Brouwer RBA is als Senior Vermogensbeheerder verbonden aan Luyben& Brouwer Capitalmanagement B.V.(LBCM) en tevens mede-eigenaar  van LBCM Lees hier meer over LBCM. Deze column is geschreven op persoonlijke titel en bedoeld als achtergrondinformatie, en is nadrukkelijk niet bedoeld als beleggingsadvies. Tevens is deze column geen aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. U neemt te allen tijde zelf uw beslissingen, en bent daar alleen zelf verantwoordelijk voor.

Lees ook zijn disclaimer.

 

Donald Trump is gekozen als 45e president van de Verenigde Staten. Veel marktpartijen waren vanochtend verbijsterd over de uitslag en hadden er totaal geen rekening mee gehouden.

In de vroege ochtenduren daalden wereldwijd de koersen van de aandelen futures diep in het rood toen bleek dat Clinton in zogenoemde bepaalde swing states aan de verliezende hand was.

Beleggers houden niet van onzekerheid en reageren over het algemeen extreem op een markt perceptie wijziging, ongeacht of de wijziging zich in de toekomst werkelijk zal voordoen. Dat was vanochtend niet anders.

Voor de korte termijn zullen de financiële markten meer beweeglijkheid laten zien nu Trump tot president is verkozen. Op lange termijn is er weinig over te zeggen. Het blijft toch speculeren in hoeverre Trump zijn uitspraken over protectionistische maatregelen daadwerkelijk met inhoudelijk beleid kan en gaat uitvoeren. Een doemscenario voor de Amerikaanse economie staat niet vast en heeft een hoge mate van speculatie in zich. Terugkijkend naar het verleden blijkt het niet zoveel uit te maken welk partij de verkiezing won en president was geworden van de US, zeker voor lange termijn beleggers.

Het voordeel van winst van Trump betekent dat de republikeinse controle van zowel de senaat als het parlement een kans biedt om de politieke impasse van de afgelopen jaren te doorbreken op tal van de binnenlandse beleidsterreinen. Sommige Obama initiatieven, vooral de “Obamacare” zullen vermoedelijk worden teruggedraaid. Daarnaast zou de verhouding met Rusland een positieve wending kunnen verkrijgen.

In onze aandelenportefeuille hebben wij vooruitlopend op de verkiezingen het aandelenbelang  iets verminderd. Wij blijven bij onze visie dat aandelenbeleggingen op lange termijn gezien nog steeds een aantrekkelijk alternatief zijn in deze laagrentende omgeving.  Tevens verwachten wij dat het monetaire beleid van de FED vooralsnog accommoderend zal blijven.

LBCM, november 2016

Frank Brouwer RBA                               Ing. Arnold Luyben MFP CFP

Disclaimer

Dit verslag is samengesteld door Luyben & Brouwer Capitalmanagement B.V. (hierna: LBCM). De in dit verslag vermelde gegevens zijn ontleend aan door LBCM betrouwbaar geachte bronnen en publiekelijk bekende informatie. Voor de juistheid en volledigheid van de genoemde feiten, gegevens, meningen, verwachtingen en uitkomsten daarvan kan LBCM niet instaan. LBCM geeft geen garantie of verklaring omtrent genoemde juistheid en volledigheid, noch uitdrukkelijk noch stilzwijgend. LBCM aanvaardt dan ook geen aansprakelijkheid voor schade die het gevolg is van de onjuistheid en/of onvolledigheid van bedoelde informatie. Dit verslag dient niette worden opgevat als een aanbod om waardepapieren te verkopen, noch als een uitnodiging tot aankoop ervan. De adviezen en aanbevelingen in dit verslag zijn generiek van aard en houden derhalve geen rekening met de specifieke beleggingsdoelstellingen, de persoonlijke financiële situatie en persoonlijke behoeftes van de ontvanger. De ontvanger mag de adviezen en aanbevelingen uit het verslag dan ook niet aanmerken als een persoonlijk advies: de ontvanger moet zijn of haar eigen adviseur raadplegen om te overleggen of het effect dat in dit verslag aan bod komt, voor hem of haar een passende investering is en of de adviezen en aanbevelingen in het verslag in overeenstemming zijn met zijn of haar doelrisicoprofiel. De waarde van uw belegging kan fluctueren. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. Opinies, feiten en meningen in dit verslag kunnen zonder nadere aankondiging worden gewijzigd. De verspreiding van dit verslag in andere jurisdicties dan in Nederland is mogelijk aan restricties onderhevig en de ontvanger van dit verslag dient zichzelf te informeren over eventuele restricties. LBCM verbiedt nadrukkelijk het her verspreiden van dit verslag via internet of op een andere manier en aanvaardt geen enkele aansprakelijkheid voor de acties van derde partijen op dit gebied. Het auteursrecht van dit verslag berust bij LBCM. De ontvanger van dit verslag is gebonden aan de restricties zoals vermeld staan in deze disclaimer. Wij verwijzen u verder naar onze disclaimer op onze website www.lbcm.nl

 

BREXIT, wat doen wij voor u?

23 juni aanstaande vindt het EU referendum onder de bevolking van het Verenigd Koningrijk plaats. In dit referendum kan gestemd worden voor het blijven in de Europese Unie of verlaten uit de Europese Unie van het Verenigd Koninkrijk.

De afgelopen dagen daalden de aandelenkoersen op de Europese beurzen fors in korte tijd. Uit tussentijdse polls blijkt dat nee -stemmers (tegen lid blijven van de EU) steeds meer terrein winnen van de ja- stemmers. Hierdoor neemt de spanning en nervositeit onder beleggers steeds verder toe. De ruime voorsprong van de ja-stemmers slinkt zienderogen. Omdat beleggers over het algemeen niet houden van onzekerheid wordt vaak gekozen voor  vermeende veilige havens, zoals bijvoorbeeld goud en staatsleningen uit Duitsland en Nederland. Daar komt bij dat nu, vlak voor het referendum, veel potentiële kopers van aandelen aan de zijkant blijven staan totdat er meer zekerheid is.

De aandelenbeurzen zouden nog verder terrein kunnen verliezen bij een overwinning van de nee-stemmers. Dit wordt in de media aangeduid als een BREXIT.  Dat het nog minimaal twee jaar gaat duren voordat het Verenigd Koningrijk daadwerkelijk uit de EU kan stappen wordt gemakshalve aan voorbij gelopen.
oe De daadwerkelijke uitslag op 23 juni is door niemand te voorspellen.  In het verleden hebben tussentijdse polls vaak een verkeerde voorspelling geven. Op academisch niveau wordt een BREXIT gezien als een economische zelfmoord. Niet te min zal het sentiment op de beurzen en op de valutamarkten de komende tijd, ook na het referendum, vooralsnog volgens onze inschatting nerveus blijven. Totdat dit  wegebt en het volgende geografische politieke probleem zich in Europa weer aandient, zoals dit al jaren het geval is.

Vanzelfsprekend zijn wij nu voorzichtig met het innemen maar ook verkopen van aandelenposities. Wij proberen dagelijks de ontwikkelingen scherp te monitoren. Wij zijn echter  van mening dat het geen zin heeft , vooruitlopend op het referendum, om hele grote wijzigingen aan te brengen in onze portefeuilles. Wij blijven zo veel mogelijk vasthouden aan onze fundamentele strategie.  De ECB heeft een soort van “verzekering” onder de Europese aandelenbeurzen gelegd met het zeer omvangrijke obligatie opkoopprogramma.

Wij verwachten geen “ crashtoestanden”  bij een BREXIT, zoals bijvoorbeeld in het jaar 2008 met het faillissement  van Lehman Brothers,  hetgeen nu angstig gesuggereerd wordt door diverse journalisten in de media. Wij maken ons op langere termijn gezien meer zorgen over de deflatietrend in Europa,  de stagnatie van de winstgroei, het gebrek aan investeringen en innovaties alsmede het uitblijven van de noodzakelijke  (economische) hervormingen door de Europese overheden.

Wij beleggen in fundamenteel goede ondernemingen die uiteraard ook in koers kunnen dalen. Indien wij in onze analyses tot de conclusie komen dat de betreffende aandelenpositie mogelijk is overgewaardeerd op enig moment en/of betere alternatieven voor handen zijn, dan verkopen wij deze specifieke belegging. De belangen in de vastgoed indexbelegging in onze portefeuilles hebben wij om reden van overwaardering (Hongkong en Londen) deze week wel verkocht.  Verdere koersdalingen van de Europese aandelenbeurzen zien wij als kans om voordelig de aandelenpositie voor onze beleggers uit te breiden.

LBCM, 16 juni 2016

Frank Brouwer RBA                               Ing. Arnold Luyben MFP CFP

 

Disclaimer

Dit verslag is samengesteld door Luyben & Brouwer Capitalmanagement B.V. (hierna: LBCM). De in dit verslag vermelde gegevens zijn ontleend aan door LBCM betrouwbaar geachte bronnen en publiekelijk bekende informatie. Voor de juistheid en volledigheid van de genoemde feiten, gegevens, meningen, verwachtingen en uitkomsten daarvan kan LBCM niet instaan. LBCM geeft geen garantie of verklaring omtrent genoemde juistheid en volledigheid, noch uitdrukkelijk noch stilzwijgend. LBCM aanvaardt dan ook geen aansprakelijkheid voor schade die het gevolg is van de onjuistheid en/of onvolledigheid van bedoelde informatie. Dit verslag dient niette worden opgevat als een aanbod om waardepapieren te verkopen, noch als een uitnodiging tot aankoop ervan. De adviezen en aanbevelingen in dit verslag zijn generiek van aard en houden derhalve geen rekening met de specifieke beleggingsdoelstellingen, de persoonlijke financiële situatie en persoonlijke behoeftes van de ontvanger. De ontvanger mag de adviezen en aanbevelingen uit het verslag dan ook niet aanmerken als een persoonlijk advies: de ontvanger moet zijn of haar eigen adviseur raadplegen om te overleggen of het effect dat in dit verslag aan bod komt, voor hem of haar een passende investering is en of de adviezen en aanbevelingen in het verslag in overeenstemming zijn met zijn of haar doelrisicoprofiel. De waarde van uw belegging kan fluctueren. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. Opinies, feiten en meningen in dit verslag kunnen zonder nadere aankondiging worden gewijzigd. De verspreiding van dit verslag in andere jurisdicties dan in Nederland is mogelijk aan restricties onderhevig en de ontvanger van dit verslag dient zichzelf te informeren over eventuele restricties. LBCM verbiedt nadrukkelijk het her verspreiden van dit verslag via internet of op een andere manier en aanvaardt geen enkele aansprakelijkheid voor de acties van derde partijen op dit gebied. Het auteursrecht van dit verslag berust bij LBCM. De ontvanger van dit verslag is gebonden aan de restricties zoals vermeld staan in deze disclaimer. Wij verwijzen u verder naar onze disclaimer op onze website www.lbcm.nl